A. Pangertene Tembang Gambuh
Tembang Gambuh iku salah siji tembang macapat ing kasusastran Jawa. Tembang Gambuh nggambarake pitutur lan piwulang babagan urip, utamane babagan carane manungsa tumindak lan sesrawungan karo wong liya.
Tembang Gambuh nduweni watak rukun, akrab, lan kebak pitutur. Mula, tembang iki cocok kanggo menehi nasihat supaya manungsa bisa tumindak kanthi becik lan ora sembrana.
B. Paugerane Tembang Gambuh
Tembang Gambuh nduweni paugeran:
- Guru gatra: 5 gatra saben pada.
- Guru wilangan: 7, 10, 12, 8, 8.
- Guru lagu: u, u, i, u, o.
C. Tembang Gambuh
Sekar Gambuh ping catur,
kang cinatur polah kang kalantur,
tanpa tutur katula-tula katali,
kadaluwarsa katutuh,
kapatuh pan dadi aawon.
Tegese Tembung-tembung Penting
| Tembung | Tegese |
|---|---|
| Sekar | Tembang |
| Ping catur | Kapapat |
| Cinatur | Dicaritakake |
| Polah | Tumindak |
| Kalantur | Kebablasan / ora dikendhaleni |
| Tutur | Pitutur / nasihat |
| Katula-tula | Kena susah utawa cilaka |
| Katali | Katerik / kaiket |
| Kadaluwarsa | Kebablasan wektu / wis kasep |
| Katutuh | Dicela / disalahake |
| Kapatuh | Kena paukuman utawa akibat |
| Aawon | Ala / ora becik |
D. Makna Tembang
Tembang Gambuh ing dhuwur menehi pitutur supaya kita ora tumindak kanthi sembrana utawa kebablasan.
Wong sing tumindake ora dipikir dhisik lan ora gelem ngrungokake nasihat bisa ngalami kasusahan lan akibat sing ora becik. Yen wis bola-bali nindakake kesalahan, bisa uga entuk teguran, dicela, utawa nampa akibat saka tumindake dhewe.
Dadi, inti saka tembang iki yaiku:
Manungsa kudu bisa ngendhaleni tumindake, gelem ngrungokake pitutur, lan mikir dhisik sadurunge tumindak supaya ora nuwuhake akibat sing ala.
E. Amanat Tembang
Amanat utawa piwulang sing bisa dijupuk saka tembang kasebut yaiku:
- Kudu mikir dhisik sadurunge tumindak.
Aja langsung tumindak mung amarga emosi utawa kepinginan. - Kudu gelem ngrungokake pitutur.
Nasihat saka wong tuwa, guru, utawa wong sing luwih ngerti bisa dadi tuntunan supaya kita ora salah langkah. - Kudu bisa ngendhaleni awake dhewe.
Yen nesu, aja langsung ngomong utawa tumindak sing bisa nyakiti wong liya. - Aja tumindak kebablasan.
Tumindak sing ora dikendhaleni bisa nyebabake masalah kanggo awake dhewe lan wong liya. - Saben tumindak mesthi ana akibat.
Tumindak becik bakal nggawa akibat becik, dene tumindak ala bisa nggawa masalah.
F. Tuladha ing Urip Saben Dina
1. Ing Sekolah
Ana siswa sing nesu amarga diece kancane. Dheweke banjur langsung nesu lan nyurung kancane. Akhire dheweke entuk teguran saka guru.
Piwulange:
Siswa kudu bisa ngendhaleni emosi lan mikir dhisik sadurunge tumindak.
2. Ing Kelas
Guru menehi nasihat supaya siswa ora rame nalika pelajaran. Nanging ana siswa sing tetep rame lan ora gelem ngrungokake. Akhire dheweke ora bisa mangerteni materi lan oleh teguran saka guru.
Piwulange:
Kita kudu gelem ngrungokake pitutur lan aturan supaya ora nemoni masalah.
3. Ing Media Sosial
Ana siswa nulis komentar sing kasar amarga nesu marang kancane. Komentar kasebut banjur diwaca wong liya lan nyebabake masalah.
Piwulange:
Sadurunge nulis utawa ngirim sesuatu ing media sosial, kudu dipikir dhisik supaya ora nyesel ing tembe.
4. Ing Kulawarga
Wong tuwa menehi nasihat supaya anak ora dolanan HP terus-terusan. Yen ora ngrungokake, anak bisa lali sinau lan tugas sekolah ora rampung.
Piwulange:
Pitutur saka wong tuwa kudu digatekake amarga tujuane kanggo kabecikan.
G. Ringkesan
Tembang Gambuh “Sekar Gambuh ping catur…” ngemot pitutur supaya manungsa ora tumindak kebablasan lan kudu bisa ngendhaleni awake dhewe. Kita kudu gelem nampa nasihat, mikir sadurunge tumindak, lan tanggung jawab marang akibat saka tumindak kita.
Piwulang utama:
“Mikir dhisik sadurunge tumindak, gelem ngrungokake pitutur, lan aja tumindak kebablasan.”
Saksampune nyatet materi ing dhuwur coba kerjakna soal ing link ngisor iki https://wayground.com/join?gc=63907317&source=liveDashboard
